EKOIQ
Güvenli olmayan ürünler, kırılgan koşullarda yaşayan tüketicilerle düşük gelirli ülkelerdeki insanlar üzerinde orantısız biçimde daha ağır sonuçlar doğuruyor. Bir yandan kirliliğe yol açabilirken diğer yandan değerli kaynakların israf edilmesine neden olabilen güvensiz ürünler, bir kamu sağlığı sorunu olmakla birlikte bir kalkınma meselesi de oluşturabiliyor.
15 Mart tarihi her yıl “Dünya Tüketici Hakları Günü” olarak kabul edilirken, günün 2026 kampanyası, ürünlerin güvenliğine odaklanıyor. Dünyada 100’den fazla ülkede 200’den fazla tüketici örgütünün çatı kuruluşu olan Uluslararası Tüketiciler Örgütü’nün önderliğinde 1983 yılında ilan edilen Dünya Tüketici Hakları Günü, 1985 yılında da Birleşmiş Milletler (BM) tarafından kabul edilen Tüketicinin Korunmasına İlişkin BM Rehber İlkeleri’ni geliştirmeye çalışıyor.
Günle tüketicilerin hakları konusunda farkındalık yaratmak, tüketicileri aldatıcı ticari uygulamalardan ve güvensiz ürünlerden korumak, adil ticaret ve şeffaf piyasa koşullarını savunmak, hükümetlerin ve şirketlerin tüketici haklarına saygı göstermesini sağlamak ve küresel tüketici hareketleri arasında dayanışma oluşturmak amaçlanıyor.
Geri Çağrılmış veya Yasaklı Ürünlerin Çoğu İnternette Satışta
Dünya Tüketici Hakları Günü’nün bu yılki teması ise “Güvenli Ürünler, Güvenen Tüketiciler” olarak belirlendi. Özellikle dijital pazar küresel anlamda büyürken, ürün güvenliği meselesi giderek daha önemli bir hal almaya başladı. 2026 teması da bu durumun insanların yaşamlarını, tüketici güvenini ve toplamda küresel ekonomiyi doğrudan etkilediğine dikkat çekiyor.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) yakın tarihli bir incelemesine göre, geri çağrılmış veya yasaklanmış ürünlerin %87’si hâlâ çevrim içi olarak satışa sunuluyor. Ayrıca birçok ülkede, toplumu yetersiz ürün güvenliğinden koruyacak yeterli yasal düzenlemeler de bulunmuyor.
Ürünlerin Güvenliğine İlişkin Uluslararası Veri Paylaşımı Gerekiyor
Ürün güvenliği hemen her gün, tüm kıtalarda hepimizi etkileyen küresel bir mesele olarak önümüzde duruyor. Üstelik kırılgan koşullarda yaşayan tüketiciler ile düşük gelirli ülkelerdeki insanlar üzerinde orantısız biçimde daha ağır sonuçlar doğuruyor. Aynı zamanda bu durum bir kamu sağlığı sorunu ve bir kalkınma meselesi de oluşturabiliyor. Güvenli olmayan ürünler, bir yandan kirliliğe yol açabilirken değerli kaynakların israf edilmesine neden olabiliyor.
Bu nedenle 2026 teması ile başta ürün güvenliği için daha güçlü yasal düzenlemeler yapılması, dahası güvensiz ürün satan şirketlere daha ağır yaptırımlar uygulanması çağrısı yapılıyor.
Özellikle e-ticaret platformlarının sattıkları ürünlerin güvenliğini denetlemeleri, yasaklı veya geri çağrılmış ürünlerin derhal kaldırılması talep ediliyor. Yanı sıra ülkeler arasında bilgi paylaşımı yetersiz olduğu için güvensiz ürünlerin farklı pazarlarda satışa devam edebildiğine dikkat çekiliyor. Bununla birlikte temayla ülkeler arasında ortak veri tabanları oluşturulması, geri çağrılan ürünlerin uluslararası ölçekte izlenmesi, düzenleyici kurumlar arasında işbirliğinin artırılması da öneriliyor.
Konunun bir başka boyutunu da tüketicilerin bilgilendirilmesi ve eğitimi oluşturuyor. Dolayısıyla Dünya Tüketici Hakları Günü’nün 2026 temasında, tüketicilerin riskli ürünleri tanıyabilmeleri için ürün etiketlerinin daha açık ve anlaşılır olması, tüketicilere yönelik ürün güvenliği eğitimleri verilmesi ve kamuoyunu bilgilendiren kampanyalar ve rehberler hazırlanması öneriliyor.
Ayrıca şirketlerin tedarik zincirlerinde ürün güvenliği sorumluluğu taşımaları gerektiği de vurgulanıyor. Üretimden satışa kadar ürün güvenliği standartlarının uygulanması, şirketlerin güvenlik testleri ve kalite kontrollerini şeffaf biçimde açıklamaları ve tüketicilere zarar veren ürünler için tazmin ve sorumluluk mekanizmalarının güçlendirilmesi de diğer öneriler arasında yer alıyor.
Dr. Barış Doğru
